Risk Ve Risk Yönetimi
RİSK NEDİR? Riskin sözlük anlamı, İtalyancası “risco” Almancası “Risiko”, İngilizcesi “risk” olan bu kavram, dilimizde önceleri riziko olarak kullanılmış, daha sonra risk olarak yerleşmiştir. Zarar veya kayıp durumuna yol açabilecek bir olayın ortaya çıkma ihtimaline risk denir. Tehlike ile eş anlamlı ve ileride ortaya çıkması beklenen ama meydana gelip gelmeyeceği kesin olarak bilinmeyen olaylar için kullanılır. Diğer bir ifade ile yaralanma, incinme ve zarara uğrama şansı ya da arzu edilmeyen bir olay veya etkisinin ortaya çıkma ihtimaline risk denir. Parasal ve mali açıdan baktığımızda ise, Risk beklenen getirinin gerçekleşen getiriden sapma ihtimaline parasal diğer bir ifade ile finansal risk denir. Risk Derecelendirme Nedir? Risk derecelendirme, diğer bir ifadeyle rating , menkul kıymet ihraç eden bir şirket veya kuruluşun, anapara ve faiz yükümlülüklerini zamanında yerine getirip getiremeyeceğinin bağımsız bir şekilde değerlendirmesi işlemini ifade etmesine Risk derecelendirme denilir. Derecelendirme işlemi genel olarak iki taraflı işleyen bir süreç olarak ortaya çıkmaktadır. İlk değerlendirme talebi yabancı kaynaklardan faydalanmak isteyen ülke veya kuruluşlardan gelmektedir. Finansman ihtiyacı içinde olan ülke veya kuruluşlar içinde bulunduğu ekonomik şartları gözönüne alarak yararlanabilecekleri yabancı kaynakların miktarını, şartlarını ve ödeme güçlerini değerlendirebilmek amacıyla kredi değerliliğinden faydalanmak isteyebilir. Risk Derecelendirme Çeşitleri Nelerdir? Geleneksel derecelendirme işleminde firmalar genel olarak derecelendirme şirketleri, yeni çıkan enstrümanların değerlendirilmesine imkan tanımak amacıyla derecelendirme işlemini çeşitlendirme gereği duymuşlardır. Geleneksel derecelendirme işleminde firmalar genel olarak ihraç edici kurumların kısa vadeli borç yükümlülükleri ile uzun vadeli borç yükümlülüklerini yerine getirme güçlerinin yanı sıra ihraç edici kişi veya kurumların tercihli senetlere yönelik temettü ve diğer yükümlülüklerini zamanında ödeme güçlerini değerlendirmektedir. Kredi benzeri fonlar ve piyasa riskinin derecelendirilmesi işlemi kapsamında derecelendirme firmaları, yatırım ortaklığı fonlarının kredi kalitesinin, bu fonların potansiyel geri ödeme gücünün ve piyasa riskinin analizini gerçekleştirmektedir. Derecelendirme İşlemine Duyulan İhtiyaçların Nedenleri: 1970’li yıllardan itibaren uluslararası finans piyasalarında ortaya çıkan yapısal değişiklikler ile yeni yeni finansman araçlarının geliştirilmesinde, enflasyon sürecinde yaşanan ani yükselmeler, faiz oranındaki ve döviz kurlarındaki değişmeler gibi bir takım makro ekonomik sebeplerin rol oynadığını söylemek mümkündür. Derecelendirmenin Amacı nedir? Derecelendirme işleminin öneminin belirtilebilmesi için öncelikle bu işlemin amacının ne olduğunun tam olarak ortaya konulması gerekmektedir. Derecelendirme yalnızca bir menkul kıymetin alınması, satılması veya elde tutulması konusunda görüş bildirmek için yapılmaktadır. Bu işlemin yatırım kararını etkileyen tüm etkenlerden sadece bir tanesidir. Derecelendirme, tüm şirketleri analiz etmeye yarayan bir işlemdir. Derecelendirmenin Finansal Piyasalar Açısından Önemi: Sermaye piyasasının gelişmiş olduğu ülkelerde derecelendirme, yatırım kararı alma ve şirketlerin borç ödeme gücünü ölçebilme açısından sıklıkla başvurulan bir araç olarak ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle de yıllardan beri büyük bir yatırımcı kitlesi tarafından sürekli olarak kullanılmaktadır. Ekonomik Risk Nedir? Bir ülkenin dolayısıyla ekonomik faaliyet gösteren şirket veya kuruluşların borçlarını ödeme kabiliyetini belirlemede son derece etkili olan, derecelendirme kuruluşları için önem taşıyan, bir ülkenin veya bir şirketin mevcut iç ve dışı borçları ile yakın bir gelecekte alması beklenen borçlarını karşılayabilme kapasitesinin analizinin belirlenmesine ekonomik risk denir. Endüstri Riski nedir? Bir veya birkaç iş kolunda faaliyet gösteren Sanayii ve Endüstrü nitelikli firmaların, karlarında meydana gelen değişmeler, bu firmalara ait hisse senedi fiyatlarında veya öz kaynaklarında belirgin dalgalanmalara yol açma işlemine Endüstri Riski denir. Söz konusu hisse senetlerine yatırım yapan yatırımcı, sermaye ya da gelir kaybına uğramaktadır. Endüstride meydana gelmesi beklenen değişmeler, yalnızca o endüstri içindeki işletmeleri etkilemekte, endüstri dışındaki işletmeleri etkilememektedir. Enflasyon Risk: Enflasyon hakkında yatırımcıların bekleyişlerinin borçlanma ve sahipliği temsil eden finansal varlıklar üzerinde değişik yönde etkide bulunacağı söylenebilir. Borçlanmayı temsil eden finansal varlıklar sabit getirili oldukları için, enflasyon en çok onların getirileri ve verimleri üzerinde olumsuz etkide bulunur. Sahipliği temsil eden hisse senetleri ise, enflasyonist karlar nedeni ile daha fazla parasal gelir elde etme ve böylece enflasyonun etkisini azaltma olanağını verebilmektedir. Faiz Oranı Riski: Faiz oranı riski, piyasa faiz oranının yükselme veya düşme olasılığını ifade eden bir kavramdır. Piyasa faiz oranında meydana gelen değişmeler, belirli faiz getirisine sahip menkul kıymetlerin piyasa fiyatlarında ve dolayısıyla verimlerinde değişmelerin meydana gelmesine yol açmaktadır. Faiz oranı riski, sabit faizle borçlanmayı mümkün kılan menkul kıymetler için esas olan bir risk türüdür. Sabit getirili menkul kıymetlere yatırım yapan yatırımcı, piyasa faiz oranının yükselmesi durumunda bundan zarar görür. Faiz oranı riski, faiz oranının en düşük olduğu zaman en az, en yüksek olduğu zaman ise en fazladır. Firma Riski :Ülke riskinin ve sektör riskinin değerlendirilmesinin yanı sıra risk derecelendirilmesinde şirket veya kuruluşun taşıdığı riskin de incelenmesi gerekmektedir. Bu tür riskin ortaya konulmasına yönelik olarak yapılan analizler dört ana grupta toplanabilir: 1-Yönetim kalitesi ve stratejisi; 2-İşletme faaliyetlerinin değerlendirilmesi, 3-Muhasebe uygulamaları, 4-Finansal durum. Kur Riski Nedir? Kur riski, yabancı para cinsinden yapılan yatırımlarda paraların değerinin değişmesi durumunda ortaya çıkan bir risktir. Kurlardaki değişiklikle, değişik ülkelerdeki faizler arsında sıkı bir ilişki bulunmaktadır. Kurlardaki değişkenliğe paralel olarak, yabancı ülkelerde yapılan yatırımların karlılıkları da değişebilecektir. Kur riskinden korunabilmek için, yatırımcıların oluşturacakları uluslararası portföylerin de farklı ülkelere ait menkul kıymetlere yer vermeleri, kur riskini azaltıcı bir rol oynayabilir. Piyasa Riski Nedir?: Sermaye piyasasında, zaman zaman belirli bir neden veya nedenlere bağlanabilen, bazen de hiçbir geçerli nedeni olmadan, finansal varlıkların pazar fiyatlarında büyük düşüşler olabilir. İşte, böyle bir fiyat düşüşünün yatırımcının verimi üzerindeki olumsuz etkisine piyasa riski denir. Piyasa riskinden kaynaklanan fiyat değişmeleri, şirketin denetimi dışındadır. Beklenilmeyen bir savaşın başlaması veya bitmesi, seçim yılı olması, politik faaliyetlerin artması, piyasada spekülatif faaliyetlerin artması gibi faktörler, piyasayı etkileyen psikolojik faktörlerdir. Politik Risk nedir? Dünyada meydana gelen siyasi ve ekonomik krizler, savaşlar yatırımcıların davranışları üzerindeki etkilerine Politik Risk denir. Politik risk, ulusal ve uluslararası siyasi gelişmelerin bir yansıması olarak ortaya çıkabilir. Politik riskin bir başka boyutu da, uluslararası ticaretin hacmi ile ilgilidir. Koruma girişimleri, kotalar, döviz kurundaki dalgalanmalar veya yabancı sermaye yatırımları, bu riskin unsurlarını oluşturmaktadır. Sektör Riski Nedir? Derecelendirme firmalarınca derecelendirilen şirket veya kuruluşların gelecekteki durumlarının sağlıklı bir şekilde ortaya konulabilmesi için faaliyette bulunulan sektörün detaylı bir şekilde analizinin yapılmasına sektör riski denir. Derecelendirilen şirket veya kuruluşlar birkaç değişik endüstride faaliyette bulunuyorlarsa analizin gerçekçi bir sonuç yansıtabilmesi için, her sektörün ayrı ayrı ele alınarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Yönetim Riski Nedir?: Yönetim riski, işletmelerin iyi veya kötü yönetilmelerine göre ortaya çıkan bir risk türüne Yönetim Riski denir. Risk Yönetimi Nedir? Risk yönetimi mal ve hizmetin, düşünce aşamasından başlayarak müşteriye bir ürün olarak sunulabilmesine kadar tüm aşamaları kapsayan sürece risk yönetimi denir. Risk yönetimi hızlı kararlar ve faaliyetlerle sürekli olarak risklerin belirlendiği, hangi risklerin öncelikle çözümlenmesi gerektiğinin değerlendirildiği, risklerle başa çıkmak için stratejiler ve planların geliştirilerek uygulandığı bir sistematik kararlar zinciridir. Belirsizlikleri ve belirsizliğin oluşturacağı olumsuz etkileri daha kabul edilebilir düzeye indirgemeyi hedefleyen bir disiplindir. Risklerin probleme ya da tehlikeye dönüşmeden belirlenmesini ve en aza indirgenmesi, faaliyetlerinin planlanması ve yürütülmesini kapsar. Risk yönetiminin temel hedefi, karar verme mekanizmaları için riskleri görünür ve ölçülebilir hale getirmek, subjektifliği azaltmaktır. İşletmelerin başarıları büyük ölçüde yönetici kadroların yeteneklerine bağlıdır. Yapılan araştırmalar, işletmelerin başarısızlıklarının yönetim hatalarından kaynaklandıklarını ortaya koymuştur. Yönetim hataları sonucu, işletmelerin satışları ve karı azalabileceği gibi riski de artabilir.
