Mali ve İdari Yönüyle Barter!

I. BARTER NEDİR? Barter kelimesi İngilizce’de “takas” ,”Mübadele” kelimesinin karşılığıdır. Gerçek anlamıyla takas işlemi, iki kişi arasında yapılan ve aynı değerdeki malların halk diliyle değiş-tokuş edilmesi olarak tanımlanabilir. Anadolu Barter Sisteminde ise, işlemler birden fazla kişi arasında gerçekleştirildiğinden, barter kavramı “çok istasyonlu mal/hizmet takas”ını ifade etmektedir. Barter, bir değişim sistemi olması yanısıra çoklu takas istasyonudur. Barter  satın alınan mal veya hizmet bedellerinin yine üretilen mal veya hizmet ile ödenen yeni bir finansman ve ekonomi modelidir. II. BARTER SİSTEMİNİN TARAFLARI :Barter sisteminin tarafları barter firması ve barter sistemine üye alıcı ve satıcı sıfatıyla üye olan firmalardır.  a. Barter Firması: Barter sistemini kuran, organize eden ve sistemin sağlıklı işlemesini sağlayan  kurumdur. Barter firması, barter sistemine üye gerçek ve tüzel kişilerin sistemden yararlanma şekil ve esaslarını belirler, üyelerin cari hesaplarını tutar ve takip eder, ve üyeler arasında bilgi ve ürün akışını düzenli olmasını sağlar. Kısacası, barter şirketi kredi kartı kuruluşları gibi ödemelere aracılık eder. Yani tarafların ayniyat, fatura, ayıplı mal satmasına karışmaz. Şikayet olması halinde mağdur edilen tarafın mağduriyetinin giderilmesi konusunda tarafları bir araya getirir. Mağduriyetin giderilmesi için  varsa parası hesabına blokaj koyar.  b.Üye Firmalar:  Barter sistemine dahil olmak için sisteme 1000TL+ KDV ödeyerek üye olan seçilmiş firmalardır.  c.Satıcı Firma: Barter sisteminde ürettiği malı veya hizmetini satan firmadır. Satıcı firma, mal satıp yetki kodu verilmiş Anadolu barter çekini alması durumunda, sistemden alacaklı pozisyondadır. Firmanın alacağı, artık barter sistemi tarafından, mal veya hizmet karşılığında tahsilat yapması koşuluyla teminat altına alınmaktadır. d. Alıcı Firma: Sistemden mal veya hizmet satın alan firmadır. Üyelik aşamasında arz/talep formlarını doldurup alışlarını ve satışlarını önceden belirler. Belirlemiş olduğu arzlarına Pazar bulunur. Bulunan pazara ürün satışı yapması şartı aranır. Firma once mal satarak barter havuzundan alacaklı hale getirilir. Alıcı firma, sisteme mal satarak kredi oluşturmamış ise kredi talebinde bulunur. Vereceği teminatlar karşısında kredi açılır. Bu durumda alım yapması sağlanır.Alıcı firma böylelikle borçlu pozisyondadır. Alıcı Firma satın aldığı ürüne ilişkin borcunu, belli bir süre içerisinde ürettiği başka bir ürün veya hizmet ile satış yaparak veya nakit ile ödeyerek kapatacağını taahhüt eder. e.Barter Çeki: Barter Çeki, Anadolu Barter’ın üzerinde işlem bedeli, tarih, yetki kodu, satıcı unvanı, alıcı yetkili imza ve kaşesinin bulunduğu, işlem bedelinin TL cinsinden yazıldığı, seri numaraları olan resmi bir evraktır. Barter çeki, aynı zamanda  Alıcı ve satıcı firmaların yapmış oldukları işlem protokolüne ve kesilen faturaların cari hesap kapamalarına imkan sağlayan virman talimatı gibi değerlendirilebilinir. Barter Çeki kendinden kopyalı olarak üç nüshadan oluşur. Bir nüsha alıcıda, bir nüsha satıcıda ve bir nüsha da Anadolu Barter’a 7 iş günü içerisinde iletilmek üzere alıcı tarafından düzenlenir. İlk iki nüshayı alıcı satıcıya teslim eder. Satıcı da asıl nüshayı Anadolu Barter’a yedi gün içinde iletmek ile yükümlüdür. İşlemin bu safhasında Anadolu Barter’ın takip etmekle yükümlü olduğu üye Barter hesaplarında yetkide bekletilir. Barter Çekinin asıl nüshası yani 1. nüshası Anadolu Barter’a satıcı tarafından teslim edildiğinde işlem işlem sonu olur ve hesap kapatılır. Yetkide bekleyen her işlemin satıcı hesabında alacak oluşmaz. Alacak oluşması için çekin 1. Nüshasının mutlaka Anadolu Barter’a teslim edilmelisi gerekir.  Üye Barter Çekinin geçerli olabilmesi için  Anadolu Barter şirketin yetki kodu vermesiyle işlerlik kazandığını bilmelidir.  Sistem kötü niyete kapalı olduğundan, her önüne gelen kafasına göre rakamlar yazarak satıcı firmaya çek veremez. Alıcı ve satıcı işleme konu rakamın ve işlemin  doğruluğunu, Anadolu Barter şirketini bilgilendirmekle yükümlüdür. Anadolu Barter Şirketinin yetki kodu vermesiyle birlikte karşılıklı olarak cari hareketlerinde  işlemin artan ve eksilen bakiyelerini anında görebilirler. III. BARTER SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ : Anadolu Barter değiş-tokuş sisteminde, nakit para kullanılmadan üyelerin birbirinden alışveriş yapmasına imkan tanınmakta, sistemin diğer üyelerine satılan mal ve hizmetlerden kazanılan barter parası krediler olarak kullanılmaktadır. İlk olarak barter sistemine üye olmak isteyen firma barter firmasına başvuruda bulunur. Barter firması tarafından, bu firmanın kredibilitesi ve firmanın ürünlerinin sistemin arz-talep dengeleri açısından değerlendirilmesi sonucunda, firma barter sistemine kabul edilir. Başvuru yapan firmanın sisteme kabul edilmesi sonrasında, barter firması ile bu firma arasında üyelik anlaşması imzalanır. Bu işlemi takiben, firmanın bilgileri bilgi bankasına kaydedilir ve üye için bir cari hesap açılır. Sisteme üye olan firma, sisteme üye olan diğer firmalarla Anadolu Barter bilgi bankası marifetiyle bağlantı kurarak, mal ve hizmet satabilir ve satın alabilir. Satış işlemi üzerinde anlaşılması durumunda, barter şirketi tarafından da işleme onay vermesi sonrasında, barter işlemi tamamlanır ve barter çeki düzenlenerek barter firmasına gönderilir. Barter çeki, gerçekleşen barter işlemi sonrasında, alıcı ve satıcı üye firmalarca kullanılan ve bu taraflarca imzalanarak barter firmasına gönderilen, ispat aracı olarak kullanılan ve ciro edilemeyen bir kıymetli evraktır. Barter firması, gerçekleşen bu işlemin bedelini döviz ve TL cinsinden, alıcının cari hesabına borç, satıcının cari hesabına alacak olarak kaydeder. Bu durumda, alıcı firma sözkonusu işlem tutarı kadar sisteme borçlanmakta, satıcı firma da aynı tutarda alacaklı olmaktadır. Barter firması tarafından, bu alacak ve borç tutarları nazım hesaplarda takip edilir. Alıcı borcunu sistem üyelerinden herhangi birine satacağı hizmet veya mal ile sure hitamında nakden öder. Satıcı ise, alacağı karşılığında sistemin herhangi bir üyesinden mal veya hizmet satın alır.  Barter firması üye firmalardan aidat ve yapılan satışlardan komisyon tahsil etmek suretiyle gelir elde eder.  Firmalar barter sistemini, nakitsiz finansman olanağı sağlaması, ek pazarlama ve ciro imkanı yaratması, alacak riskini ortadan kaldırması, stokları eritme imkanı yaratması, atıl kapasiteleri satışa sunma olanağı sağlaması, reklam imkanı yaratması, tedarik kolaylığı sağlaması, ek ithalat veya ihracat imkanı yaratması, vb. avantajları sebebiyle tercih etmektedir. IV.  BARTER SİSTEMİNİN  VERGİ KANUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU : Ülkemizde barter sistemine herhangi bir yasal düzenlemede yerverilmemiş olması sebebiyle, barter sisteminin vergi kanunları karşısındaki durumu mevcut düzenlemeler kapsamında değerlendirilmiştir. IV.1 Gelir/Kurumlar Vergisi Kanunu Hükümleri Açısından: Gelir Vergisi Kanunu’nun 37. maddesinde, ticari kazancın tanımı yapılmıştır. Anılan maddeye göre, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazançtır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1. maddesine göre; kurum kazancı gelir vergisi mevzuuna giren gelir unsurlarından oluşur. Bir başka deyişle, Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hükümleri Kurumlar Vergisi Kanunu açısından da geçerlidir. Barter sisteminde satıcı firmaların mal veya hizmet satışından elde ettiği gelirler ve barter firmasının üye firmalardan aldığı aidat ve komisyon gelirleri, ticari kazanç olarak nitelendirilmeli ve vergilendirilmelidir. IV.2  Katma Değer Vergisi Kanunu Hükümleri Açısından: Katma Değer Vergisi’nin 1. maddesi uyarınca, ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde Türkiye’de yapılan teslim ve hizmetler Katma Değer Vergisi’ne tabidir. Barter sisteminde tarafların geçekleştirdikleri işlemler sonucunda ticari kazanç elde etmeleri sebebiyle, ticari faaliyet çerçevesinde yapılan her türlü mal ve hizmet teslimi KDV’ye tabi olacaktır. Katma Değer Vergisi Kanunu’nun teslimi açıklayan 2. maddesine göre, trampa iki ayrı teslim hükmündedir. Ayrıca, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun hizmeti açıklayan 4. maddesine göre ise, bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların herbirinin ayrı bir işlem olup, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirileceği hüküm altına alınmıştır. Barter sisteminde, örneğin, satıcı üye, diğer bir üyeye mal veya hizmet teslimi yapmakta, bunun karşılığını da yine sistemin bir üyesinden mal veya hizmet satın alarak tahsil etmektedir. Bu durumda, alıcı ve satıcı üyelerin gerçekleştirmiş olduğu barter işlemleri, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun yukarıda yerverilen hükümleri çerçevesinde hem alıcı hem de satıcı üye firma açısından katma değer vergisine tabidir. Barter şirketinin üye firmalardan tahsil ettiği aidat ve komisyonlar da şüphesiz Katma Değer Vergisi’ne tabi olacaktır.  IV.3 Vergi Usul Kanunu Hükümleri Açısından: Vergi Usul Kanunu’nun üçüncü bölümünde kayıtların tevsik edilmesi ve vesikalar hüküm altına alınmıştır. Diğer bir deyişle, sözkonusu bölümde, Vergi Usul Kanunu uyarınca kayıtların tevsik edilmesi amacıyla düzenlenmesi gereken belgeler açıklanmıştır. Bu bölümde yeralan 227. maddeye göre, bu kanunda aksine hüküm olmadıkça bu kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muameleler ait olan kayıtların tevsiki mecburidir. Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi gereken belgeler ise Kanun’un 229. ve müteakip maddelerinde tanımlanmıştır. Barter sisteminde mal veya hizmet satan üye firmalar, bu işlem nedeniyle, Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu olan belgeleri düzenleyeceklerdir. Barter firmaları da üye firmalardan aldıkları komisyon ve aidat kapsamındaki ödemeler için Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu olan belgeleri düzenlemek durumundadır.  IV.4  Damga Vergisi Kanunu Hükümleri  Açısından: Barter firmaları ve barter sistemine üye firmalar arasında yazılı olarak düzenlenen tüm sözleşmeler, Damga Vergisi Kanunu’nun 1. maddesi kapsamında damga vergisinin konusunu oluşturmaktadır. Damga Vergisi Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca, sözleşmeyi imzalayan taraflar damga vergisinin mükellefi olmaktadırlar.  Damga Vergisi Kanunu’nun 10. maddesine göre, damga vergisi nispi veya maktu olarak alınır. Nispi vergide; kağıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kağıtlarda yazılı belli para, maktu vergide; kağıtların mahiyetleri esastır. Düzenlenen sözleşmelerde, miktar bulunup bulunmamasına göre, sözkonusu sözleşmeler üzerinden damga vergisi nispi veya maktu olarak alınacaktır.