Mali ve İdari Yönüyle Barter!

I. BARTER NEDİR? Barter kelimesi İngilizce’de “takas” ,”Mübadele” kelimesinin karşılığıdır. Gerçek anlamıyla takas işlemi, iki kişi arasında yapılan ve aynı değerdeki malların halk diliyle değiş-tokuş edilmesi olarak tanımlanabilir. Anadolu Barter Sisteminde ise, işlemler birden fazla kişi arasında gerçekleştirildiğinden, barter kavramı “çok istasyonlu mal/hizmet takas”ını ifade etmektedir. Barter, bir değişim sistemi olması yanısıra çoklu takas istasyonudur. Barter  satın alınan mal veya hizmet bedellerinin yine üretilen mal veya hizmet ile ödenen yeni bir finansman ve ekonomi modelidir. II. BARTER SİSTEMİNİN TARAFLARI :Barter sisteminin tarafları barter firması ve barter sistemine üye alıcı ve satıcı sıfatıyla üye olan firmalardır.  a. Barter Firması: Barter sistemini kuran, organize eden ve sistemin sağlıklı işlemesini sağlayan  kurumdur. Barter firması, barter sistemine üye gerçek ve tüzel kişilerin sistemden yararlanma şekil ve esaslarını belirler, üyelerin cari hesaplarını tutar ve takip eder, ve üyeler arasında bilgi ve ürün akışını düzenli olmasını sağlar. Kısacası, barter şirketi kredi kartı kuruluşları gibi ödemelere aracılık eder. Yani tarafların ayniyat, fatura, ayıplı mal satmasına karışmaz. Şikayet olması halinde mağdur edilen tarafın mağduriyetinin giderilmesi konusunda tarafları bir araya getirir. Mağduriyetin giderilmesi için  varsa parası hesabına blokaj koyar.  b.Üye Firmalar:  Barter sistemine dahil olmak için sisteme 1000TL+ KDV ödeyerek üye olan seçilmiş firmalardır.  c.Satıcı Firma: Barter sisteminde ürettiği malı veya hizmetini satan firmadır. Satıcı firma, mal satıp yetki kodu verilmiş Anadolu barter çekini alması durumunda, sistemden alacaklı pozisyondadır. Firmanın alacağı, artık barter sistemi tarafından, mal veya hizmet karşılığında tahsilat yapması koşuluyla teminat altına alınmaktadır. d. Alıcı Firma: Sistemden mal veya hizmet satın alan firmadır. Üyelik aşamasında arz/talep formlarını doldurup alışlarını ve satışlarını önceden belirler. Belirlemiş olduğu arzlarına Pazar bulunur. Bulunan pazara ürün satışı yapması şartı aranır. Firma once mal satarak barter havuzundan alacaklı hale getirilir. Alıcı firma, sisteme mal satarak kredi oluşturmamış ise kredi talebinde bulunur. Vereceği teminatlar karşısında kredi açılır. Bu durumda alım yapması sağlanır.Alıcı firma böylelikle borçlu pozisyondadır. Alıcı Firma satın aldığı ürüne ilişkin borcunu, belli bir süre içerisinde ürettiği başka bir ürün veya hizmet ile satış yaparak veya nakit ile ödeyerek kapatacağını taahhüt eder. e.Barter Çeki: Barter Çeki, Anadolu Barter’ın üzerinde işlem bedeli, tarih, yetki kodu, satıcı unvanı, alıcı yetkili imza ve kaşesinin bulunduğu, işlem bedelinin TL cinsinden yazıldığı, seri numaraları olan resmi bir evraktır. Barter çeki, aynı zamanda  Alıcı ve satıcı firmaların yapmış oldukları işlem protokolüne ve kesilen faturaların cari hesap kapamalarına imkan sağlayan virman talimatı gibi değerlendirilebilinir. Barter Çeki kendinden kopyalı olarak üç nüshadan oluşur. Bir nüsha alıcıda, bir nüsha satıcıda ve bir nüsha da Anadolu Barter’a 7 iş günü içerisinde iletilmek üzere alıcı tarafından düzenlenir. İlk iki nüshayı alıcı satıcıya teslim eder. Satıcı da asıl nüshayı Anadolu Barter’a yedi gün içinde iletmek ile yükümlüdür. İşlemin bu safhasında Anadolu Barter’ın takip etmekle yükümlü olduğu üye Barter hesaplarında yetkide bekletilir. Barter Çekinin asıl nüshası yani 1. nüshası Anadolu Barter’a satıcı tarafından teslim edildiğinde işlem işlem sonu olur ve hesap kapatılır. Yetkide bekleyen her işlemin satıcı hesabında alacak oluşmaz. Alacak oluşması için çekin 1. Nüshasının mutlaka Anadolu Barter’a teslim edilmelisi gerekir.  Üye Barter Çekinin geçerli olabilmesi için  Anadolu Barter şirketin yetki kodu vermesiyle işlerlik kazandığını bilmelidir.  Sistem kötü niyete kapalı olduğundan, her önüne gelen kafasına göre rakamlar yazarak satıcı firmaya çek veremez. Alıcı ve satıcı işleme konu rakamın ve işlemin  doğruluğunu, Anadolu Barter şirketini bilgilendirmekle yükümlüdür. Anadolu Barter Şirketinin yetki kodu vermesiyle birlikte karşılıklı olarak cari hareketlerinde  işlemin artan ve eksilen bakiyelerini anında görebilirler. III. BARTER SİSTEMİNİN İŞLEYİŞİ : Anadolu Barter değiş-tokuş sisteminde, nakit para kullanılmadan üyelerin birbirinden alışveriş yapmasına imkan tanınmakta, sistemin diğer üyelerine satılan mal ve hizmetlerden kazanılan barter parası krediler olarak kullanılmaktadır. İlk olarak barter sistemine üye olmak isteyen firma barter firmasına başvuruda bulunur. Barter firması tarafından, bu firmanın kredibilitesi ve firmanın ürünlerinin sistemin arz-talep dengeleri açısından değerlendirilmesi sonucunda, firma barter sistemine kabul edilir. Başvuru yapan firmanın sisteme kabul edilmesi sonrasında, barter firması ile bu firma arasında üyelik anlaşması imzalanır. Bu işlemi takiben, firmanın bilgileri bilgi bankasına kaydedilir ve üye için bir cari hesap açılır. Sisteme üye olan firma, sisteme üye olan diğer firmalarla Anadolu Barter bilgi bankası marifetiyle bağlantı kurarak, mal ve hizmet satabilir ve satın alabilir. Satış işlemi üzerinde anlaşılması durumunda, barter şirketi tarafından da işleme onay vermesi sonrasında, barter işlemi tamamlanır ve barter çeki düzenlenerek barter firmasına gönderilir. Barter çeki, gerçekleşen barter işlemi sonrasında, alıcı ve satıcı üye firmalarca kullanılan ve bu taraflarca imzalanarak barter firmasına gönderilen, ispat aracı olarak kullanılan ve ciro edilemeyen bir kıymetli evraktır. Barter firması, gerçekleşen bu işlemin bedelini döviz ve TL cinsinden, alıcının cari hesabına borç, satıcının cari hesabına alacak olarak kaydeder. Bu durumda, alıcı firma sözkonusu işlem tutarı kadar sisteme borçlanmakta, satıcı firma da aynı tutarda alacaklı olmaktadır. Barter firması tarafından, bu alacak ve borç tutarları nazım hesaplarda takip edilir. Alıcı borcunu sistem üyelerinden herhangi birine satacağı hizmet veya mal ile sure hitamında nakden öder. Satıcı ise, alacağı karşılığında sistemin herhangi bir üyesinden mal veya hizmet satın alır.  Barter firması üye firmalardan aidat ve yapılan satışlardan komisyon tahsil etmek suretiyle gelir elde eder.  Firmalar barter sistemini, nakitsiz finansman olanağı sağlaması, ek pazarlama ve ciro imkanı yaratması, alacak riskini ortadan kaldırması, stokları eritme imkanı yaratması, atıl kapasiteleri satışa sunma olanağı sağlaması, reklam imkanı yaratması, tedarik kolaylığı sağlaması, ek ithalat veya ihracat imkanı yaratması, vb. avantajları sebebiyle tercih etmektedir. IV.  BARTER SİSTEMİNİN  VERGİ KANUNLARI KARŞISINDAKİ DURUMU : Ülkemizde barter sistemine herhangi bir yasal düzenlemede yerverilmemiş olması sebebiyle, barter sisteminin vergi kanunları karşısındaki durumu mevcut düzenlemeler kapsamında değerlendirilmiştir. IV.1 Gelir/Kurumlar Vergisi Kanunu Hükümleri Açısından: Gelir Vergisi Kanunu’nun 37. maddesinde, ticari kazancın tanımı yapılmıştır. Anılan maddeye göre, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazançtır. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 1. maddesine göre; kurum kazancı gelir vergisi mevzuuna giren gelir unsurlarından oluşur. Bir başka deyişle, Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazanç hükümleri Kurumlar Vergisi Kanunu açısından da geçerlidir. Barter sisteminde satıcı firmaların mal veya hizmet satışından elde ettiği gelirler ve barter firmasının üye firmalardan aldığı aidat ve komisyon gelirleri, ticari kazanç olarak nitelendirilmeli ve vergilendirilmelidir. IV.2  Katma Değer Vergisi Kanunu Hükümleri Açısından: Katma Değer Vergisi’nin 1. maddesi uyarınca, ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde Türkiye’de yapılan teslim ve hizmetler Katma Değer Vergisi’ne tabidir. Barter sisteminde tarafların geçekleştirdikleri işlemler sonucunda ticari kazanç elde etmeleri sebebiyle, ticari faaliyet çerçevesinde yapılan her türlü mal ve hizmet teslimi KDV’ye tabi olacaktır. Katma Değer Vergisi Kanunu’nun teslimi açıklayan 2. maddesine göre, trampa iki ayrı teslim hükmündedir. Ayrıca, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun hizmeti açıklayan 4. maddesine göre ise, bir hizmetin karşılığının bir mal teslimi veya diğer bir hizmet olması halinde bunların herbirinin ayrı bir işlem olup, hizmet veya teslim hükümlerine göre ayrı ayrı vergilendirileceği hüküm altına alınmıştır. Barter sisteminde, örneğin, satıcı üye, diğer bir üyeye mal veya hizmet teslimi yapmakta, bunun karşılığını da yine sistemin bir üyesinden mal veya hizmet satın alarak tahsil etmektedir. Bu durumda, alıcı ve satıcı üyelerin gerçekleştirmiş olduğu barter işlemleri, Katma Değer Vergisi Kanunu’nun yukarıda yerverilen hükümleri çerçevesinde hem alıcı hem de satıcı üye firma açısından katma değer vergisine tabidir. Barter şirketinin üye firmalardan tahsil ettiği aidat ve komisyonlar da şüphesiz Katma Değer Vergisi’ne tabi olacaktır.  IV.3 Vergi Usul Kanunu Hükümleri Açısından: Vergi Usul Kanunu’nun üçüncü bölümünde kayıtların tevsik edilmesi ve vesikalar hüküm altına alınmıştır. Diğer bir deyişle, sözkonusu bölümde, Vergi Usul Kanunu uyarınca kayıtların tevsik edilmesi amacıyla düzenlenmesi gereken belgeler açıklanmıştır. Bu bölümde yeralan 227. maddeye göre, bu kanunda aksine hüküm olmadıkça bu kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muameleler ait olan kayıtların tevsiki mecburidir. Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi gereken belgeler ise Kanun’un 229. ve müteakip maddelerinde tanımlanmıştır. Barter sisteminde mal veya hizmet satan üye firmalar, bu işlem nedeniyle, Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu olan belgeleri düzenleyeceklerdir. Barter firmaları da üye firmalardan aldıkları komisyon ve aidat kapsamındaki ödemeler için Vergi Usul Kanunu uyarınca düzenlenmesi zorunlu olan belgeleri düzenlemek durumundadır.  IV.4  Damga Vergisi Kanunu Hükümleri  Açısından: Barter firmaları ve barter sistemine üye firmalar arasında yazılı olarak düzenlenen tüm sözleşmeler, Damga Vergisi Kanunu’nun 1. maddesi kapsamında damga vergisinin konusunu oluşturmaktadır. Damga Vergisi Kanunu’nun 3. maddesi uyarınca, sözleşmeyi imzalayan taraflar damga vergisinin mükellefi olmaktadırlar.  Damga Vergisi Kanunu’nun 10. maddesine göre, damga vergisi nispi veya maktu olarak alınır. Nispi vergide; kağıtların nevi ve mahiyetlerine göre, bu kağıtlarda yazılı belli para, maktu vergide; kağıtların mahiyetleri esastır. Düzenlenen sözleşmelerde, miktar bulunup bulunmamasına göre, sözkonusu sözleşmeler üzerinden damga vergisi nispi veya maktu olarak alınacaktır.

Anadolu Barter Etik Kuralları

Bareter sisteminin doğru işlemesi ve sakat Barter işlemleri gerçekleşmemesi için çok yoğun gayret sarf eden Anadolu Barter Yönetimi, Anadolu Barter uygulamalarında sorun çıkaran ve sisteme zarar veren üyelere aşağıda 10 madde halinde açıklanan şartları kusursuz bir şekilde uygulayacağını duyurdu. Gayelerinin kusursuz hizmet vermek olduğunu açıklayan Anadolu Barter Yönetimi üyelerine bir çağrıda bulunarak, “Barter Etik Kurallarına uyunuz uymayanları da bize bildiriniz” dedi.

1)      Firma Anadolu Barter Sistemine Üye olma kararını kendi hür iradesi ile  vermiştir. Üyelik Sözleşmesi imzalamak için Anadolu Barter Sistem Danışmanları’ndan bilgi aldığını,  Sistemin işleyişini ve  Anadolu Barter uygulamalarını doğru anladığını ve imzaladığı Anadolu Barter Üyelik Sözleşmesi hükümleri dışında hiç bir  taahhüt ve üçüncü şahısların telkin ve etkisinde kalmadığını onaylar.

2)      Anadolu Barter, Üyelik Sözleşmesi’ne ve Barter Ticaret Etik Kuralları’na uygun Barter işlemleri yapmak için bireysel ve kurumsal firmanın üye olma talebini değerlendirerek üye olma kararını onaylamış olup, üyenin de Anadolu Barter Ticari Etik Kurallarına uycağını, aykırı davranış halinde Anadolu Barter Konseyinin vereceği cezaları peşinen Kabul ve taahhüt eder.

3)      Üye, Anadolu  Barter Ortak Pazarına üye olmakla, bütün ihtiyaçlarını Barter Sistemi ile karşılayacağı  veya ürünlerini mutlaka Barter Sistemi ile satmak anlamına gelmediğini bilir. Üyeler uygun gördükleri ürünleri Barter Pazarına sunarlar; yine uygun gördükleri ürünleri Barter Pazarından satın alırlar. Neyi satacaklarına veya neyi satın alacaklarına kendileri karar verirler. Ancak bütün durumlarda sırasıyla üye önce mal satarak kredi oluşturur. Daha sonra sırasıyla satın alacağı  malı belirler. Barter çeki kesmeden önce işlem komisyonlarını öder. Daha sonra Barter işlem protokolünü imzalar. Yetki kodu yazılmış Anadolu Barter çekini alır. Üç nüshadan oluşan Barter çekinin  1. ve 2. nüshalarını alıcıdan alır. Aldığı çeklerin 1. nüshasını 7 iş günü içerisinde Anadolu Barter merkezine ulaştıırır. Mal sevkiyatını bu işlemlerden  sonra yapacağını bilir. Bu kurallara uymayan hiç bir firmanın talebi dikkate alınmayacağı gibi işlemin de Anadolu Barter tarafından resmiyet kazanmamış sayılacağını üye peşinen Kabul ve taahhüt eder.

4)       Üye firma, Anadolu Barter Ortak Pazarına ticaretini yaptığı ürünlerin tamamını  veya bir kısmını sunacağını, Bunun için sistemde oluşan Barter Kredisi karşılığında mutlaka mal/hizmet alacağını ve bunun aksine hiç bir ad altında para talep edemeyeceğini aynı zamanda yapmış olduğu işlemlerin komisyon bedellerini Anadolu Barter banka hesaplarına yatıracağını, system danışmanlarına veya personele elden para teslim edilemeyeceğini bilir. Aksi takdirde Anadolu Barter’ın hiç bir iddia ve talebi Kabul etmeyeceğini, doğabilecek uyuşmazlıklarda belgenin dikkate alınacağını, geçerli belgeninde banka dekontu olduğunu üye bilir..

5)      Üye firma geçici bir süre için Anadolu Barter yönetimini bilgilendirmek suretiyle arzını tamamen veya kısmen geri çekebilir. Firma ürününü Anadolu Barter Ortak Pazarına arz ederken veya arzını geri çekerken, her iki durumda Anadolu Barter İşlem Merkezi’ni veya Broker’ını yazılı olarak bilgilendireceğini bilir. Üye firma Anadolu Barter’a bilgi vermeden arz listesi ile ilgili değişiklik yapamaz, gelen talepleri geri çeviremez, satışın gerçekleşmemesi için yüksek fiyat, geç teslimat veya ayıplı mal teklif edemez.  

6)      Üye, Anadolu  Barter Ortak Pazarında fiyatın, alıcı ve satıcı arasında karşılıklı görüşülerek belirlendiğini bilir. Ancak  Barter işlemlerinde peşin fiyatın geçerli olması esastır. Anadolu Barter, Barter işlemlerinde tarafların reel fiyatlarla mal alımının yapılmasını arzu eder. Anadolu Barter’ın uygun gördüğü fiyat, ürünün normal piyasa şartlarında peşin satış fiyatıdır. Liste fiyatı olarak da yorumlanabilir. Özel iskontolar, spot piyasası fiyatları Barter Pazarında uygulanan fiyat için ölçü kabul edilmez. Üye firmalar, açıkça belirli şekilde ürünlerine yüksek fiyat talep edemezler, alıcı firmalar fiyatın yüksek olduğunu bilerek Barter işlemi yapamazlar. Gerçekleşen yüksek fiyatlı bir Barter işleminde, satıcı kadar fiyata razı olan alıcı da aynı derecede kusurludur. Satıcılar, Barter işlemlerinden Anadolu Barter’ın aldığı komisyon oranlarını, ürün fiyatına dahil edemezler; fiyatlarının rakiplerine göre yüksekliğine, Anadolu Barter komisyonunu sebep  gösteremezler. 

7)       Firmalar ancak Barter Pazarına sunulmuş ürünleri Barter Sistemi ile satın alırlar. Bunun içindir ki, üye olurken veya işlem yaparken sistemde bulunan malları ve hizmetleri öğrenmek en doğal haklarıdır. Üye olan bir firmanın, ürettiği veya sattığı bütün ürünleri Barter Pazarına arz etmeyeceğini de dikkate almalıdır. Böylelikle, doğrulanmamış bilgilerle, tahmin yürütülerek  yapılan işlemler sonucu, üye firmaların (olursa) mağduriyetinden Anadolu Barter sorumlu değildir. Bu tür davranışlardan kaçınılması da şiddetle üyelere tavsiye edilmektedir. 

8)       Anadolu Barter, seansın gerçekleşmesi için alıcı ve satıcı tarafları bir araya getirir. Ancak bir araya getirilen üyeler, kendi aralarında birebir işlem yapamazlar. Yaptıkları tespit edildiğinde taraflardan işlem yapılmış gibi alış ve satış komisyonları nakit olarak tahsil edilir. Ayrıca bu kurallara uymayanlar hakkında Barter Konseyinde cezalandırılması için Anadolu Barter Konseyini göreve davet eder.

9)      Anadolu Barter Ortak Pazarı, firmaların biraraya gelerek oluşturduğu büyük bir Pazardır. Barter Ortak Pazarından  üyelerin Ticari etik değerlere sahip olması esastır. Bir üyenin doğru bile olsa diğer bir üye ile ilgili dedikodu yapması, kötülüklerinden bahsetmesi, yanlışlıklarını, hatalarını konuşarak yayması ve Anadolu Barter havuzunda ürün ve hizmet olduğu halde beğenmediği için sistemde birşey yok diyerek sistemi karalaması gibi hoş olmayan benzeri davranışlar sergilemesi, Anadolu Barter tarafından hiçbir şekilde hoşgörülmez. Böylesi durumlarla karşılaşan üyeler durumu yazılı olarak Anadolu Barter Genel Merkezi’ne bildirir, tedbirlerin alınmasını ister. Anadolu Barter üzerine düşen görevi kusursuz bir şekilde yerine getirir.

10)  Anadolu Barter, üye firmaların Barter Ortak Pazarında karşılaştıkları problemleri, Anadolu Barter sistemi içerisinde en çok işlem yapılarak seçilen Barter Konseyi’inde konuyu görüşerek değerlendirir. Üye firmaların şikayete konu olan söz ve davranışları, ürünün fiyatı, kalite ve nicelikleri bakımından Anadolu Barter Üyelik Sözleşmesi ve Barter Ticari Ahlak Kuralları dikkate alınarak incelenir ve alınan kararlar taraflara yazılı olarak bildirilir. Şikayete konu olan söz ve davranışın Anadolu Barter Konseyinde görüşülebilmesi için şikayetin yazılı olarak yapılması, şikayet konusunun araştırılması ve doğruluğunun teyidi durumunda mümkün olacaktır.

Yukarda 10 madde halinde yazılan Barter Etik Kurallarını okudum. Verdiğim bilgilerin doğruluğunu ve Barter Etik Kurallarına kusursuz bir şekilde uyacağımı, aksi halde verilebilecek cezaları peşinen Kabul ve tahhüt ederim.